The Kite Runner (2007) του Marc Forster

Χαρταετοί πάνω από την πόλη μεταφράστηκε στα ελληνικά και είναι η ιστορία ενός Αμερικανοαφγανού που μετά από χρόνια αναγκάζεται να επιστρέψει στο Αφγανιστάν. Το πρώτο μέρος της ταινίας είναι ένα τεράστιο φλας μπακ που περιγράφει ένα σκοτεινό σημείο της ζωής του, όταν ήταν παιδί στο Αφγανιστάν. Είναι και το πιο ενδιαφέρον κομμάτι, γιατί δείχνει βία και σκληρότητα μεταξύ παιδιών, και έχει και εντυπωσιακά γυρισμένες σκηνές από τη μαχη δυο χαρταετών που θυμίζουν αγώνα κουίντιτς απ' το Χάρυ Πόττερ.

Μετά από τη φυγή από το Αφγανιστάν, παρακολουθούμε τον ήρωα σαν νέο στην Αμερική, κι εδώ η ιστορία γίνεται κυριολεκτικά βαρετή, ο ήρωας γνωρίζει μια κοπέλα, κόρη στρατηγού, ο πατέρας της δεν είναι και τόσο ενθουσιώδης, τελικά παντρεύονται σε ένα εντυπωσιακό αφγανικό γλέντι (όλα αυτά δεν είναι σπόιλερ, τη σύζυγο την βλέπουμε από την πρώτη σκηνή). Και μετά πρέπει να πάει πίσω στο Αφγανιστάν, κι εκεί ανακαλύπτει μυστικά από το παρελθόν, ξεπερνάει τη δειλία του, εξιλεώνεται για τις αμαρτίες του κτλ κτλ. Κι αυτό το τρίτο μέρος, αν και έχει δράση, δεν αφήνει κανένα κλισέ αχρησιμοποίητο. Κανένα όμως. 

Δε μπορώ να πω ότι μίσησα την ταινία. Πρώτα απ' όλα δε θεωρώ ότι κάνει και πολύ μεγάλη προπαγάνδα (τους ταλιμπάν δεν τους πολυσυμπαθώ), δραματουργικά όμως, το να αντιπροσωπεύεται η ηγεσία των ταλιμπάν από έναν απ'τους χειρότερους και πιο υποκριτικούς ανθρώπους, το απόλυτο κακό ουσιαστικά, βαραίνει πολύ την ιστορία. Και η ταινία βαραίνει απ' τα πολλά σεναριακά τρικ όπως μεγαλειώδεις αποκαλύψεις, αναγνωρίσεις, επαναλήψεις του ίδιου μοτίβου κτλ. 

Αρχικά με ενόχλησε που οι πρωταγωνιστές ενώ τονίζουν ότι είναι Παστού και μάλιστα περήφανοι γι' αυτό, μιλάνε καθαρά φαρσί μεταξύ τους, ή μάλλον νταρί που είναι η αφγανική εκδοχή των περσικών-και λένε ότι είναι και η «σωστότερη». Έψαξα όμως στο ίντερνετ και βρήκα ότι οι μορφωμένοι Αφγανοί κι αυτοί που μένουν σε πόλεις μιλάνε νταρί μεταξύ τους σε όποια φυλή και να ανήκουν, επειδή τα περσικά, όπως και να το κάνουμε έχουν περισσότερη αίγλη. Τον πατέρα τον παίζει ο Ιρανός Homayoun Ershadi από τη «Γεύση του κερασιού», ο Khalid Abdalla είναι άραβας, και γενικά έχει γίνει ένα χάος με τις προφορές αλλά αυτό ας το προσπεράσω καλύτερα.

Δε ξέρω γιατί, αλλά από τις λίγες ταινίες που έχω δει και διαδραματίζονται στο Αφγανιστάν, όλες σχεδόν παρουσιάζουν βία που προέρχεται από παιδιά. Εκτός απ' τους «χαρταετούς», τα «Αδέσποτα Σκυλιά» της Μεσκινί, «ο Βούδας λιποθύμησε από ντροπή» της Χάνας, και κυρίως το «Άλογο με τα δυο πόδια» της Σαμίρας Μαχμαλμπάφ δείχνουν παιδιά με σαδιστική συμπεριφορά. Και στον «Οσάμα» μπορεί τα παιδιά να μην ασκούν σωματική βία, αλλά με τη συμπεριφορά τους οδηγούν την  ηρωίδα στην καταστροφή . Προσωπικά με ενοχλεί πολύ να βλέπω ταινίες με βία μεταξύ παιδιών, όχι επειδή τα θεωρώ αξιαγάπητα και δεν μπορεί να το χωρέσει το μυαλό μου ότι μπορούν να γίνουν σκληρά, αλλά αντιθέτως επειδή δεν έχω ξεχάσει καθόλου τη δική μου παιδική ηλικία.  Δε μπορώ να καταλάβω γιατί τόσοι ενήλικες έχουν μια τόσο διαστρεβλωμένη αντίληψη για τα παιδιά, λες κι έχουν πάθει συλλογική αμνησία.


Πολλοί θεωρούν ότι όποιος μιλάει άσχημα για τη ζωή επί Ταλιμπάν χωρίς να τονίσει ότι η ΣΙΑ ευθύνεται για τη δημιουργία τους, προσπαθεί να δικαιολογήσει την «άνανδρη» εισβολή των Αμερικάνων στο Αφγανιστάν. Αν φτιάξω ποτέ μια λίστα από αριστερίστικες απόψεις με φθίνουσα σειρά ηλιθιότητας, αυτή θα βρίσκεται στις πιο πάνω θέσεις.

Για τον (όχι και τόσο) ιρανικό* κινηματογράφο

Τον τελευταίο καιρό έχουν κυκλοφορήσει διάφορες ταινίες που  διαδραματίζονται στο Ιράν και είναι γυρισμένες από δυτικούς σκηνοθέτες, συχνά όμως ιρανικής καταγωγής και με λίγο πολύ  διεθνείς συντελεστές. Αυτές οι ταινίες διαφέρουν απ' τον ιρανικό κινηματογράφο* που έχουμε συνηθίσει.
Είχα ήδη γράψει για το My Tehran for Sale της Granaz Moussavi, που είναι η καλύτερη απ' όσες έχω δει. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι γυρίστηκε μέσα στο Ιράν, κρυφά βέβαια, αλλά από ανθρώπους που ζούσαν στο Ιράν. Η πρωταγωνίστρια Marzieh Vafamehr παίζει ουσιαστικά τον εαυτό της, και δεν είναι τυχαίο ότι μπήκε φυλακή και καταδικάστηκε σε 90 βουρδουλιές για τη συμμετοχή της στην ταινία. Είχα γράψει ότι μου άρεσε πολύ η μουσική. Τα περισσότερα τραγούδια είναι του Mohsen Namjoo, που ξεκίνησε να μαθαίνει κλασσική και παραδοσιακή περσική μουσική, και τώρα είναι ένας απ' τους πιο διάσημους «ροκάδες» στο Ιράν. Ελπίζω κάποτε να κάνω μια αναρτησούλα γι'αυτόν και μόνο. Σ' αυτό το βιντεάκι τραγουδάει μαζί με τη Golshifteh Farahani. Και οι δυο έχουν φύγει απ' το Ιράν και ζουν στο εξωτερικό.
Και δυο ακόμα τραγούδια απ'το My Tehran for Sale:
 http://www.youtube.com/watch?v=xENS0aB8XUo
 http://www.youtube.com/watch?v=IrLKeuRvLww
Και για το «Γυναίκες χωρίς άντρες» της Σιρίν Νεσάτ είχα γράψει και μάλλον δεν έχω κάτι άλλο να προσθέσω. Στυλιζαρισμένη σκηνοθεσία, εξωτικά τοπία/πρόσωπα, ωραία φωτογραφία, συμβολισμοί. Δεν είναι κακή ταινία.
Το The Stoning of Soraya M (2008) του Cyrus Nowrasteh είναι βασισμένο σε αληθινή ιστορία και πιο συγκεκριμένα στο βιβλίο του Freidoune Sahebjam που απ' ότι βλέπω κυκλοφορεί και στα ελληνικά με τον τίτλο «Ο λιθοβολισμός της Σοράγια Μανουτσεχρί». 
Ας αρχίσουμε απ' το σενάριο: Ένας Ιρανός χωριάτης συνωμοτεί με το γλοιώδη μουλά του χωριού και συκοφαντούν τη σύζυγο του πρώτου ότι είναι μοιχαλίδα, έτσι ώστε αυτή να καταδικαστεί σε λιθοβολισμό και να του αφήσει ελεύθερο το πεδίο να παντρευτεί δεκατετράχρονη παρθένα. Η Σοράγια είναι πιστή μουσουλμάνα, καλή μητέρα, δυναμική γυναίκα, και φυσικά αθώα και όμορφη, το μόνο ψεγάδι που της βρήκα είναι η αμερικάνικη προφορά. Ο άντρας της και ο μουλάς είναι άσχημοι, δολοπλόκοι, σκληροί, παιδεραστές. Και δε φτάνει αυτή η σύγκρουση του απόλυτου καλού με το απόλυτο κακό. Οι διάλογοι είναι κακογραμμένοι και γεμάτοι ατάκες, συχνά γίνονται μελοδραματικοί («αχ πες μου ότι η γυναίκα μου είναι καλά» ενώ ξέρουμε ότι είναι νεκρή). Πολλές φορές οι χαρακτήρες εξηγούν πράγματα που είναι γνωστά στους άλλους χαρακτήρες αλλά άγνωστα στους δυτικούς. Πχ ο μουλάς εξηγεί στη Σοραγιά τι είναι το σιγκέ! Και η θεία κάποια στιγμή λέει σε συγχωριανό της  «ξέρεις ότι το έθιμο μας δεν αφήνει τους άντρες να δουν νεκρή γυναίκα». Οι κακοί έχουν συνέχεια ένα μοχθηρό ύφος. Οι ερμηνείες είναι μετριότατες. Τα σκηνικά κουκλίστικα. Η μουσική ενοχλητική. Η σκηνή του λιθοβολισμού (με συνοδεία μουσικής, και συχνά σε αργή κίνηση) κρατάει πάνω από τέταρτο, την βλέπουμε από χιλιάδες οπτικές γωνίες, και εκεί συμβαίνει ότι πιο μελό μπορεί να φανταστεί κανείς : η Σοραγια πριν πεθάνει βγάζει έναν πύρινο συγκινητικό λόγο, ο πατέρας της ρίχνει την πρώτη πέτρα, δεν πετυχαίνει, ξαναρίχνει, ξανά δεν πετυχαίνει, οι γιοι της δακρυσμένοι ρίχνουν κι αυτοί πέτρες  κτλ. και στο τέλος πάει και στον παράδεισο!
Αυτή η ταινία φτιάχτηκε για να προκαλέσει τη συμπάθεια όλων, και των πιο θρήσκων Ιρανών για να καταργηθεί ο λιθοβολισμός. Για μένα που πιστεύω ότι οι μοιχαλίδες δεν πρέπει να εκτελούνται, ακόμα κι αν είναι γριές, βρωμιάρες, αντιπαθητικές, αν δέρνουν τα παιδιά τους, αν έχουν κάνει σεξ με άντρες γυναίκες γάτες και σκύλους, και αν η εκτέλεση γίνει με τον πιο ευχάριστο τρόπο, αυτή η συσσώρευση  κλισέ, δακρύβρεχτων και αιματηρών σκηνών, μόνο αηδία μου προκαλεί.
Στα συν και το γεγονός ότι μες στο λασποχώρι βρίσκεται κι ένας άνθρωπος (η θεια) που ξέρει αγγλικά, και μάλιστα καλά.
Fremde Haut (2005) της Angelina Maccarone. Αυτή η ταινία δεν διαδραματίζεται στο Ιράν αλλά στη Γερμανία, πιο συγκεκριμένα σε ένα καθυστερημένο χωριό του γερμανικού νότου. Μια Ιρανή φτάνει παράνομα στη Στουτγάρδη κυνηγημένη από τη χώρα της γιατί είναι λεσβία. Αυτό όμως δε φτάνει για να της δώσουν άσυλο, και γι'αυτό μεταμφιέζεται σε άντρα και προσποιείται ότι είναι ένας άλλος Ιρανός, στον οποίο έχουν δώσει άδεια παραμονής. Έτσι μπορεί να μείνει νόμιμα στη Γερμανία αλλά σαν ..άντρας. Μετά ακολουθεί μια κακόγουστη βερσιόν του «Boys don't cry», δηλαδή ερωτεύεται μια ανοιχτόμυαλη Γερμανίδα που τυχαίνει να είναι σε παρέα με μάτσο μαλάκες , ένας απ' τους οποίους την γουστάρει. Πολλά απίθανα κι απίστευτα συμβαίνουν, όπως η πανεύκολη κλοπή ενός ολοκαίνουριου αυτοκινήτου, μελοδραματικές φάσεις με ένα γράμμα που στέλνουν γονείς στο νεκρό γιο τους κτλ.
Διάβασα ότι οι συντελεστές έκαναν έρευνα και προσπάθησαν να περιγράψουν τις πραγματικές διαδικασίες που χρειάζονται για να πάρει κανείς άσυλο στη Γερμανία, και τις συνθήκες ζωής των όσων καταφέρνουν να πάρουν προσωρινή άδεια (πχ απαγορεύεται να δουλέψουν, να απομακρυνθούν από την πόλη που μένουν). Γι' αυτό είναι κρίμα που η ταινία ξέπεσε σε χαζό μελόδραμα, εκτός αν ήθελαν να «προσεγγίσουν το νεανικό κοινό».
Το Circumstance (2011) της Maryam Keshavarz , με πρωταγωνίστριες δυο καλλίγραμμες έφηβες λεσβίες, μοιάζει με ένα μεγάλο ποπ βιντεοκλίπ. Την περισσότερη ώρα ακούγεται μουσική, από ιρανική ποπ, μέχρι θρησκευτικοί ύμνοι, ενώ οι πρωταγωνιστές χορεύουν σε αργή κίνηση, φιλιούνται, κάνουν σεξ, παίζουν, καπνίζουν, ή εναλλακτικά η κάμερα κάνει ζουμ σε αντικείμενα που φανερώνουν τον περσικό πολιτισμό, όπως ρόδια, ποτηράκια τσαγιού, χαλιά. Εκτός απ' τις επαναστατημένες μαθήτριες, οι υπόλοιποι χαρακτήρες είναι ο ύπουλος αδερφός που για να ξεφύγει απ' το όπιο γίνεται φονταμενταλιστής και φρουρός της επανάστασης και που είναι τόσο σατανικός που έχει εγκαταστήσει σύστημα παρακολούθησης μες στο σπίτι τους, και ένα ζευγάρι γκέι που χάνεται κάπου στα μισά -τους κατηγορούν για κατασκοπεία προς όφελος της Αμερικής και του Ισραήλ, επειδή προσπάθησαν να μεταγλωττίσουν το .. Milk και το Sex and the City.
Σοβαρό θέμα, αλλά πολύ επιφανειακή αντιμετώπιση, πολύ κακόγουστη «σκηνοθεσία», απίστευτα γελοίο σενάριο.
 Οι περισσότερες από τις παραπάνω ταινίες ασχολούνται με την καταπίεση των ανθρώπων στο Ιράν από το θεοκρατικό καθεστώς, ένα θέμα που ο ντόπιος κινηματογράφος δε μπορεί να το θίξει ανοιχτά. Απευθύνονται αυστηρά σε δυτικό κοινό κι έχουν σκοπό να ενημερώσουν, να προκαλέσουν. Σκέφτομαι ότι αν κάποτε έρθει η δημοκρατία στο Ιράν, θα αρχίσουν να φυτρώνουν σα μανιτάρια τέτοιου είδους ταινίες που θα δαιμονοποιούν το παλιό πολίτευμα, και με πρόσχημα τη σεξουαλική καταπίεση, θα δείχνουν γυμνές γυναίκες να τρίβονται μεταξύ τους. Μπορεί και όχι. Ποιος ξέρει;

*Τι είναι αυτό που λέμε ιρανικός κινηματογράφος; Οι ταινίες που κυκλοφορούν στα φεστιβάλ και που βλέπουμε εδώ είναι οι καλλιτεχνικές ταινίες, αυτές που ανήκουν στο «νέο κύμα». Αν και προφανώς έχουν πολλές διαφορές μεταξύ τους, έχουν επίσης πολλά κοινά. Συχνά το σενάριο δεν έχει μεγάλη σημασία και θα μπορούσε να χωρέσει σε δυο σελίδες, οι διάλογοι είναι λίγοι και τυπικοί, η εξέλιξη ελάχιστη. Συχνά δεν υπάρχει αρχή μέση και τέλος. Παραδείγματα: ο Δρομέας, Τη μέρα που έγινα γυναίκα, Μπασού, Delbaran, Nar-o-nay, Tabiate bijan. Πολλές φορές υπάρχει μια σινεφίλ φιλοσοφία, πολύ συχνά μπερδεύονται τα όρια μυθοπλασίας και πραγματικότητας. Έτσι είναι πολλές ταινίες του Κιαροστάμι  (Σιρίν, Μέσα από τους Ελαιώνες, Close-up), του Παναχί (Ο καθρέφτης) των Μαχμαλμπάφ (Nun va Goldoon, Το μήλο) κα. Υπάρχει βέβαια κι ένα άλλο είδος ταινίας, που είναι το κοινωνικό δράμα, κι εδώ ο πιο γνωστός εκπρόσωπος είναι ο Φαραντί. Αλλά και άλλοι σκηνοθέτες, όπως η Μπανί-Ετεμάντ, ο Σαντραμελί, κτλ. κάνουν «νορμάλ» ταινίες με αρχή μέση και τέλος που θίγουν κοινωνικά ζητήματα με χαμηλούς τόνους, χωρίς να χρησιμοποιούν ακραίες καταστάσεις και μεθόδους εντυπωσιασμού. Ένα κοινό σ' αυτές τις ταινίες είναι ότι όλες λίγο πολύ έχουν κάτι από (νεο)ρεαλισμό. Και έναν μινιμαλισμό. Σπάνια γίνεται κατάχρηση μουσικής, και γενικά ακόμα και τραγικές καταστάσεις παρουσιάζονται ξερά σαν καθημερινά φαινόμενα.
Κάποιες ταινίες θα έλεγα ότι είναι κάπου ανάμεσα στον κλασσικό μινιμαλισμό και σε μια πιο μέινστριμ, πιο «δήθεν» αισθητική, όπως οι τελευταίες του Ματζιντί (Beed-e majnoon, Και τα σπουργίτια τραγουδούν) και του Μαχμαλμπάφ (Sex and Philosophy, Cry of the Ants) ή το Half Moon του Γκομπαντί.
Άλλες πάλι είναι όντως σινεφίλ, αλλά κατά κάποιο τρόπο δεν ανήκουν στην «ιρανική» παράδοση. Πχ οι ταινίες του Ράφι Πιτς (Χειμώνας, ο Κυνηγός), το Chand kilo khorma baraye marassem-e tadfin (Μερικά κιλά χουρμάδες για μια κηδεία) του Saman Salur, το Night Bus του Kiumars Poorahmad.


Όμως ο εμπορικός κινηματογράφος δεν έχει καμιά σχέση με τα παραπάνω. Τα μπλοκμπάστερ στο Ιράν θυμίζουν κακό και φτωχό μπόλυγουντ, τούρκικα σίριαλ και δε συνεχίζω, και βλέπονται με πολύ μεγάλη δυσκολία. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν σπάνια με υπότιτλους, αλλά και χωρίς υπότιτλους, η ποιότητα τους είναι προφανής. Το μόνο κοινό που έχουν με τις γνωστές μας ιρανικές ταινίες είναι οι νόμοι λογοκρισίας. Δηλαδή στην αθλιότητα του σεναρίου και της σκηνοθεσίας προστίθεται η έλλειψη ερωτισμού. Το ξαναλέω, δεν βλέπονται!
Βέβαια, δεν υπάρχει αγεφύρωτο χάσμα μεταξύ καλλιτεχνικών και εμπορικών ταινιών. Μερικές κωμωδίες πχ του Μερτζουί και άλλες ταινίες (κοινωνικές κυρίως αλλά και φιλμ νουάρ, αστυνομικές) θα τις έβαζα σ'αυτή τη γκρίζα ζώνη του «ποιοτικού» εμπορικού κινηματογράφου.


Παραπάνω έκανα μια προσπάθεια να βάλω σε τάξη σκόρπιες ιδέες για τον ιρανικό κινηματογράφο, αλλά ούτε τον έχω μελετήσει σε βάθος, ούτε έχω κινηματογραφικές γνώσεις!

Amintiri din epoca de aur [Tales From The Golden Age] 2009

Ο Cristian Mungiu έγινε γνωστός με το «4 μήνες, 3 εβδομάδες και 2 μέρες» που εκτυλίσσεται στην κομμουνιστική Ρουμανία και παρουσιάζει μια κοινωνία καταπιεστική, υποκριτική, που μοιάζει με πραγματική κόλαση. Αντίθετα, στο Amintiri din epoca de aur αυτός και τέσσερις ακόμα Ρουμάνοι σκηνοθέτες περιγράφουν αυτή τη «Χρυσή εποχή» με χιούμορ και ίσως και με λίγη νοσταλγία. Η ταινία αποτελείται από δύο μέρη. Το πρώτο (Tovarăși, frumoasă e viața: Σύντροφοι, η ζωή είναι ωραία) αποτελείται από τέσσερις ιστορίες που βασίζονται σε μύθους για την εποχή του κομμουνισμού. Στην πρώτη ιστορία ένα χωριό προετοιμάζεται για την ξαφνική επιθεώρηση που τους περιμένει. Στη δεύτερη δυο φωτογράφοι κάνουν ένα τραγικό λάθος στο ρετουσάρισμα μια φωτογραφίας του Τσαουσέσκο. Στην τρίτη, ένας «ακτιβιστής» φτάνει σε ένα απομακρυσμένο χωριό για να καταπολεμήσει τον αναλφαβητισμό, και στην τέταρτη που είναι και η αγαπημένη μου και που έχει κάτι εφιαλτικό παρά το γκροτέσκο χιούμορ της, μια οικογένεια ψάχνει να βρει τρόπους να σφάξει αθόρυβα ένα γουρούνι μες στο μικρό διαμέρισμά τους.
Το δεύτερο μέρος (Dragoste în timpul liber: Αγάπη στον ελεύθερο χρόνο) υπάρχουν δυο ιστορίες μεγαλύτερης διάρκειας και με πιο λεπτό χιούμορ. Στην πρώτη μια μαθήτρια μαθαίνει από έναν μεγαλύτερό της άντρα ένα κόλπο για να βγάλει εύκολο χρήμα: Χτυπάνε την πόρτα στα διαμερίσματα και λένε ότι είναι από το χημείο του κράτους και θέλουν να ελέγξουν την ποιότητα του νερού, έτσι ο κάθε ένοικος πρέπει να τους δώσει από ένα γυάλινο μπουκάλι νερό. Τα μπουκάλια μετά τα πουλάνε. Με τα χρήματα που παίρνουν μπορούν να αγοράσουν ένα αυτοκίνητο (dacia βέβαια), όπως λέει ο μύθος τουλάχιστον. Στη δεύτερη ιστορία, ένας φορτηγατζής που οδηγεί κότες από τη μονάδα παραγωγής τους σε διάφορα σημεία της χώρας, παρανομεί για τα μάτια μιας ιδιοκτήτριας εστιατορίου: Καθυστερεί για μέρα τη μεταφορά των πτηνών έτσι ώστε να της δώσει τα αυγά που έχουν προλάβουν να γεννήσουν οι κότες τη νύχτα. Τα αυγά όπως μαθαίνουμε είναι ακριβά και δυσεύρετα, το ίδιο και τα μπουκάλια, το κρέας και άλλα σήμερα «φτηνά αγαθά». Πέρα από την κεντρική κάθε φορά υπόθεση, αυτό που ενδιαφέρει περισσότερο είναι η αναπαράσταση μιας εποχής καθημερινής τρέλας, όπου οι άνθρωποι δεν αφήνουν κανέναν να μπει μες στο σπίτι, η νεολαία πηγαίνει σε μυστικά πάρτυ και βλέπουν αμερικάνικες ταινίες σε παράνομα βίντεο.
 Προσωπικά βρήκα το σενάριο πολλές φορές υπερβολικό με τις γνωστές καταστάσεις στον κομμουνισμό και χιλιοειπωμένα βαλκανικά αστεία, η σκηνοθεσία όμως ήταν πολύ καλύτερη. Μερικές φορές οι εικόνες από τη ρουμανική επαρχία είναι μαγευτικές, αλλά και οι σκηνές στην πόλη - όπως οι εργάτες που πάνε στο εργοστάσιο με τα ποδήλατα-, ακόμα και μέσα στα διαμερίσματα είναι πολύ ωραίες. Όπως σε κάθε σπονδυλωτή ταινία, οι επιμέρους ταινίες είναι άνισες μεταξύ τους αλλά παρόλο που έψαξα στο ίντερνετ δε βρήκα ποιος σκηνοθέτης είναι υπεύθυνος για κάθε ταινία ξεχωριστά.
Τέλος είναι αστείο ότι πολλές ρουμάνικες λέξεις για καθημερινά αντικείμενα μοιάζουν με αντίστοιχες δικές μας όπως το «ντουλάπ» και άλλες που τις ξέχασα τώρα. Η πιο χαρακτηριστική είναι η λέξη ντρουμ που θα πει δρόμος!

Φεστιβάλ Καννών: Βραβεία Γυναικείας Ερμηνείας 1946-1959

Αποφάσισα να δω όλες τις ταινίες του Φεστιβάλ των Καννών που έχουν βραβευτεί για τη γυναικεία ερμηνεία, φυσικά για στατιστικούς λόγους. Κατάφερα να δω τις 10 πρώτες και σχεδόν με χρονολογική σειρά, που ήταν πολύ ωραίο γιατί έβλεπα πως άλλαζαν στο χρόνο οι ταινίες και οι ηρωίδες τους. Ελπίζω να καταφέρω να δω και τις υπόλοιπες.

1946 Michèle Morgan. La Symphonie Pastorale του Jean Delannoy: Όταν ξεκινάει η ταινία η ηρωίδα είναι τυφλή. Εκτός από το αφελέστατο σενάριο και το υπερβολικό παίξιμο των ηθοποιών που δεν αφήνουν αμφιβολία για τις προθέσεις τους, η ταινία είχε μια σκηνή μόνο που μου άρεσε και ωραία τοπία. Δε ξέρω γιατί διάλεξαν τη Michèle Morgan, περιφέρεται σαν ζόμπι και λόγω τυφλότητας έχει την ίδια παγωμένη έκφραση σε όλη την ταινία. Ο χαρακτήρας είναι τελείως σχηματικός, είναι μια υπερβολικά αθώα νέα γυναίκα που εξαιτίας της ομορφιάς της φέρνει σε σύγκρουση πατέρα και γιο, οδηγεί ιερέα στην αμαρτία και με λίγα λόγια καταστρέφει τα πάντα γύρω της.

1949 Isa Miranda. Le mura di Malapaga/Au-delà des grilles του René Clément : Στη Γένοβα, που είναι ακόμα γεμάτη ερείπια από τον πόλεμο, η Μάρτα μια δυναμική Ιταλίδα που δουλεύει σε εστιατόριο για να θρέψει την κόρη της ερωτεύεται έναν μεσήλικα Γάλλο φυγόδικο. Το έγκλημά του είναι ότι σκότωσε την 22χρονη φίλη του, όταν αυτή τον εγκατέλειψε για κάποιον νεότερο. Αυτή τη λεπτομέρεια την προσπερνάει και αποφασίζει να ζήσει μαζί του παρόλο που τον ξέρει μόνο μια μέρα. Οκ, η κεντρική ιστορία είναι γελοία, αλλά ευτυχώς δεν είναι το επίκεντρο της ταινίας που περισσότερο παρουσιάζει τη φτώχεια των «λαϊκών στρωμάτων» της μεταπολεμικής Ιταλίας, με γουστόζικους δευτερεύοντες χαρακτήρες. Ο χαρακτήρας της Μάρτα είναι επίσης σχηματικός, γεμάτος κλισέ.

1951 Bette Davis. All About Eve του Joseph L. Mankiewicz : Η γνωστή ταινία με μια ηθοποιό που νιώθει ότι γερνάει (στα 40!) και στη σωστή στιγμή αντιλαμβάνεται το ρόλο που πρέπει να έχει μια γυναίκα και αποσύρεται από το θέατρο για να παντρευτεί. Η Bette Davis υποθέτω ότι παίζει τον εαυτό της. Ο χαρακτήρας της είναι ολοκληρωμένος έχει συναισθήματα, ιδιοτροπίες, μερικές φορές φέρεται άσχημα. Παρά το κάπως υπερβολικό σενάριο η ταινία είναι ενδιαφέρουσα, αλλά ο συντηρητισμός της μου είναι προσωπικά εμετικός. Και γενικά οι ταινίες που είναι φτιαγμένες εξολοκλήρου από ατάκες, όσο έξυπνες κι αν είναι αυτές, με κουράζουν εύκολα.

1952 Lee Grant. Detective Story του William Wyler: H Grant είναι μια κλέφτρα που συλλαμβάνεται αφού βουτήξει ένα πορτοφόλι 6 δολαρίων και περνάει κάποιες ώρες στο αστυνομικό τμήμα, όπου εκτυλίσσονται ένα σωρό νερόβραστες ιστορίες αγάπης, συγχώρεσης κτλ. Στο επίκεντρο ένας αισχρός γιατρός που κάνει (ω θεέ μου) παράνομες εκτρώσεις, και μια ξανθιά που αποκαλύπτεται (βόηθα παναγιά) ότι δεν ήταν παρθένα όταν παντρεύτηκε. Μια συντηρητικότατη ταινία, με βασικό πρωταγωνιστή των Κιρκ Ντάγκλας και τη Γκραντ δέκατο όνομα στους τίτλους αρχής και με λειτουργία μάλλον comic relief. Ο χαρακτήρας της δεν αναπτύσσεται καθόλου, και είναι απορίας άξιο γιατί της έδωσαν το βραβείο.

1953 Shirley Booth. Come Back, Little Sheba! του Daniel Mann: Η Λόλα είναι μια πενηντάρα νοικοκυρά, λίγο πολυλογού και χωρίς πολλά ενδιαφέροντα, που μπορεί όμως να χαίρεται τις μικρές χαρές της ζωής. Παρόλα αυτά ο γάμος της δεν είναι τόσο πετυχημένος. Δεν έχουν παιδιά και ο σύζυγος (που τον φωνάζει «μπαμπά» και «γιατρέ» !) δεν είναι πια ερωτευμένος μαζί της και είναι και ανώνυμος αλκοολικός. Η ιστορία είναι λίγο μπανάλ (ο σύζυγος μπαίνει σε πειρασμό όταν στο σπίτι φτάνει μια νεαρή πανέμορφη ένοικος), αλλά η ταινία τελικά μου άρεσε πολύ. Η Shirley Booth και ο μονίμως βασανισμένος Burt Lancaster, στην πραγματικότητα 15 χρόνια νεότερος παίζουν πολύ καλά και το σενάριο δεν καταλήγει σε υπερβολές. Ειδικά η Λόλα, ενώ γίνεται συχνά ενοχλητική, έχει μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα και είναι συμπαθητική. Και τουλάχιστον δεν έχει συνεχώς ένα ονειροπόλο ή λάγνο βλέμμα, όπως η πλειοψηφία των υπόλοιπων βραβευμένων ηθοποιών.

1955 Ija Arepina, Jelena Dobronrawowa,Vera Kusnezowa, Larissa Kronberg,Klara Lutschko, Jekaterina Sawinowa. Большая семья (Bolshaya Semya)του Iosif Kheifits : Εδώ έχουμε μια μεγάλη οικογένεια ναυπηγών, παππούς, πατέρας και γιοι,μαζί με τις συζύγους, αρραβωνιαστικιές κτλ. Η αλήθεια είναι ότι δε βρήκα υπότιτλους, πάντως βραβεύτηκε όλο το γυναικείο καστ, και αντίστοιχα όλο το αντρικό, αλλά οι γυναίκες παίζουν δευτερεύοντα ρόλο, και γενικά η ταινία δεν είναι αριστούργημα, έχει πολλά κλισέ και είναι κατά κάποιο τρόπο φόρος τιμής στην εργατική τάξη, και θέλει να παρουσιάσει τη συμφιλίωση ανάμεσα στην παλιά γενιά με τις παραδοσιακές της αξίες και στη νέα μοντέρνα γενιά.

1956 Susan Hayward. I'll Cry Tomorrow του Daniel Mann: Βασισμένο στην αυτοβιογραφία της Lillian Roth, που ξεκίνησε σαν παιδί-ηθοποιός,έφτασε στη δόξα πολύ νέα αλλά τα έχασε όλα όταν έγινε αλκοολική. Σημαντικό ρόλο στην πορεία της ζωής της είχε η μητέρα της που την καθοδήγησε ή καλύτερα την ανάγκασε να κάνει καριέρα, σέρνοντάς την σε οντισιόν από μικρό κορίτσι. Η δύστυχη Λίλιαν αυτό που ήθελε ήταν να γίνει νοικοκυρά και μητέρα. Η ταινία επικεντρώνεται στη σχέση με τη μητέρα της, τις δύσκολες σχέσεις με διάφορους άντρες και στην πάλη της με τον αλκοολισμό. Στο τέλος σώζεται από τους ...Ανώνυμους Αλκοολικούς. Δε ξέρω κατά πόσον είναι πιστή στα αληθινά γεγονότα η βιογραφία, αλλά ο χαρακτήρας της Λίλιαν δεν είναι και τόσο χάρτινος, αν και τελικά είναι η ιστορία του «καταραμένου καλλιτέχνη» που σώζεται μάλιστα στο τέλος με ένα γάμο. Η Susan Hayward βρίσκεται σε όλες σχεδόν τις σκηνές, χμ, για να πω την αλήθεια η βραχνή φωνή της μου την έδινε μερικές φορές.

1957 Giulietta Masina. Le notti di Cabiria του Federico Fellini. Σ' αυτή την επίσης διάσημη ταινία του Φελλίνι παρακολουθούμε τις περιπέτειες της πόρνης Καμπίρια στη Ρώμη. Ο χαρακτήρας της Καμπίρια ανήκει σε ένα υποείδος της κινηματογραφικής πόρνης: αυτό του καλού κοριτσιού που ονειρεύεται να βρει τον πρίγκηπα που θα την νοικοκυρέψει, και δεν είναι ηρωίδα με σάρκα και οστά. Περισσότερο λειτουργεί ως κλόουν που μας ξεναγεί στη νυχτερινή ζωή της Ρώμης, στον υπόκοσμο της, τα λαϊκά προσκυνήματα, τα μαγικά σόου, παράξενους.. η Masina πάντως παίζει καλά αυτόν τον ρόλο, και σίγουρα δύσκολα φαντάζομαι άλλη ηθοποιό που θα μπορούσε να παίξει τόσο καλά. Α, κι ένα έξτρα αστεράκι για το ρατσιστικό χορευτικό που το 'χω δει και σε άλλα σινεφίλ δράματα από την Ιταλία

1958 Bibi Andersson, Eva Dahlbeck, Barbro Hiort af Ornäs, Ingrid Thulin. Nära livet του Ingmar Bergman. Σε ένα δωμάτιο μαιευτηρίου βρίσκονται 3 γυναίκες. Μια έχει μόλις έχει αποβάλει, η άλλη είναι τελειόμηνος και είναι ενθουσιασμένη μέχρι αηδίας- το ίδιο κι ο σύζυγος- με το παιδί που θα 'ρθει στον κόσμο, και η τρίτη είναι ανύπαντρη και θέλει να κάνει έκτρωση, αλλά δεν είναι σίγουρη. Το τέλος είναι αρκετά προβλέψιμο (αλήθεια πόσες φορές κινηματογραφική ηρωίδα που σκέφτεται την έκτρωση, δεν αλλάζει γνώμη στο τέλος;) Έρχονται στο φως κλασσικά υπαρξιακά ζητήματα, σχέσεις με γονείς, συζύγους κτλ κτλ. Πάντως η βράβευση ήταν μάλλον δίκαια. Είναι εντυπωσιακό επίσης πόσο πιο φιλελεύθερη είναι η κοινωνία που παρουσιάζεται εδώ, απ' ότι στις παραπάνω αμερικανικές ταινίες γυρισμένες την ίδια δεκαετία.

1959 Simone Signoret. Room at the Top του Jack Clayton: Σ'αυτό το βρετανικό δράμα ένας νέος από εργατική τάξη αποφασίζει να «κατακτήσει» την κόρη του πλούσιου της πόλης, και παράλληλα έχει μια παθιασμένη σχέση με μεγαλύτερή του παντρεμένη γυναίκα. Την ιστορία την έχω ξαναδεί (στο Match Point) και το επιμύθιο είναι το ίδιο: ακόμα και να αλλάξεις κοινωνική τάξη μέσω ενός γάμου, θα είσαι πάντα δυστυχισμένος. Ο πρωταγωνιστής Laurence Harvey είναι αρκετά αντιπαθητικός, εγώ τουλάχιστον δεν άντεχα την ψυχρή, χωρίς ίχνος συναισθήματος φωνή του και δε με έπεισε στο ρόλο καρδιοκατακτητή. Η Signoret παίζει μια δυστυχισμένη και παραμελημένη σύζυγο που είναι όμως περπατημένη, κι ο χαρακτήρας της χρησιμεύει για να δημιουργηθεί δίλημμα και τελικά ενοχές στον πρωταγωνιστή. Σίγουρα όμως είναι ανθρώπινη και πολύ πιο πειστική απ' αυτόν.

Με αφορμή το Detective Story διάβασα ότι στην Αμερική ίσχυαν περίεργοι κανόνες λογοκρισίας, κάτι παρόμοιο με το σημερινό Ιράν, κι ίσως αυτός είναι ο λόγος που οι τέσσερις αμερικάνικες ταινίες είναι πολύ πιο συντηρητικές από τις υπόλοιπες. Τα προβλήματα των ηρωίδων τους είναι ή ότι είναι νοικοκυρές ή ότι δεν είναι. Τέλος πάντων ελπίζω να μαζέψω όλες τις στατιστικές στο τέλος, έχω κάνει ένα πολύ ωραίο πινακάκι που δε μπορώ όμως να το μεταφέρω στο μπλογκ. 
Σ'αυτές τις 10 πρώτες ταινίες το πιο χαρακτηριστικό είναι ότι εκτός απ' τη Μάρτα του Le mura di Malapaga, κι από μερικές γυναίκες της Bolshaya Semya, καμία άλλη ηρωίδα δεν έχει παιδιά. Οι μισές είναι ώριμες γυναίκες που αναζητούν μια τελευταία ευκαιρία στον έρωτα. Μόνο δυο ηρωίδες πεθαίνουν, κι ακόμα δυο παντρεύονται στο τέλος. Σε τρεις ταινίες οι γυναίκες που βραβεύτηκαν δεν είναι πρωταγωνίστριες, σε δυο απ' αυτές δε δικαιολογείται η βράβευσή τους. Επίσης μπορεί να έχουμε κυρίως ιστορίες αγάπης ακόμα και μια πόρνη, αλλά σεξ δεν έχουμε ούτε και γυμνό.
Καμιά απ' τις ταινίες δε με ενθουσίασε, αλλά το Come Back, Little Sheba ήταν μια ευχάριστη έκπληξη. Εκτός απ΄αυτή, οι Nära livet, Le notti di Cabiria και All About Eve δεν ήταν άσχημες αλλά περίμενα περισσότερα. Το Le mura di Malapaga θα μπορούσε να ήταν καλύτερο αν έλειπε η ιστορία αγάπης.

Tabiate bijan [Still Life] (1974) του Sohrab Shahid-Saless

Η «Νεκρή φύση» είναι μια πολύ μινιμαλιστική ταινία, από αυτές όπου δε συμβαίνει τίποτα. Κι όχι μόνο δε συμβαίνει τίποτα αλλά οι πρωταγωνιστές της είναι ένα ζευγάρι άσχημων γέρων και δεν υπάρχει κανένα όμορφο πλάνο στην εξωτική έρημο για παράδειγμα. Όλα φαίνονται πεζά. Ο γέρος έχει ένα από τα πιο βαρετά επαγγέλματα, κατεβάζει τις μπάρες όταν είναι να περάσει το τρένο. Η γριά κάθεται στο μικρό σπιτάκι τους που μοιάζει να χει βγει από μουσείο λαογραφίας και μαγειρεύει, σερβίρει τσάι, ή πλέκει ένα χαλί. Οι συζητήσεις τους ελάχιστες, για τη ζάχαρη που τελειώνει, για ένα τσαντόρ που θέλει να αγοράσει η γριά. Όπως δείχνει και ο τίτλος, ο σκηνοθέτης φαίνεται απλά να παρατηρεί μικρά άψυχα αντικείμενα τοποθετημένα στο χώρο. Η κάμερα δεν κινείται ποτέ και οι άνθρωποι κινούνται ελάχιστα.
Όμως στην πραγματικότητα συμβαίνουν πολλά. Πχ. η ξαφνική επίσκεψη του γιου. Ή οι έμποροι χαλιών που αγοράζουν ένα χειροποίητο χαλί σε εξευτελιστική τιμή. Συμβαίνει και κάτι που θα αλλάξει τη ζωή τους όπως την ήξεραν για δεκάδες χρόνια. Ο γέρος απολύεται για να τον αντικαταστήσει ένα νέος και πιο μοντέρνος δημόσιος υπάλληλος. Κι αυτό το γεγονός παρουσιάζεται άψυχα, αν και προσωπικά είχα νιώσει τόσο κοντά στο ζευγάρι που με πόνεσε.
Κι άλλα πράγματα καταλαβαίνει κανείς κι ας παρουσιάζονται χωρίς ιδιαίτερο σχολιασμό: η μεγάλη αγάπη που έχουν για το γιο τους που τον σέβονται περισσότερο απ' ότι τους σέβεται αυτός. Και η θέση της γριάς σ' αυτήν την οικογένεια, που κοιμάται στο στρώμα ενώ ο άντρας στης στο κρεβάτι, που οι έμποροι χαλιών όχι μόνο αγοράζουν για ψίχουλα το χαλί που έφτιαχνε για μήνες, αλλά δίνουν τα χρήματα στον άντρα της, που ο άντρας της δεν της δίνει λεφτά για το τσαντόρ, που ξεχνάει να αγοράσει ζάχαρη παρόλο που αυτή του το ζητάει τόσες φορές.
Τι μένει λοιπόν από αυτή τη λιτή, άψυχη ζωή δυο φτωχών αμόρφωτων ανθρώπων; Τίποτα μοιάζει να λέει ο σκηνοθέτης. Είναι μια γενιά που έζησε και απλά πέρασε αθόρυβα, χωρίς κανένας να ενδιαφερθεί για τη μίζερη ζωή τους. Θύματα του συστήματος και της παράδοσης. Βρισκόμαστε ακόμα στο 74, και η παρουσίαση αυτών των απλών ανθρώπων δεν έκανε τόσο καλή εντύπωση στις αρχές, αφού το Ιράν έπρεπε να δείχνει ένα μονερνο πρόσωπο στον κόσμο. Όμως, έτσι όπως και η «Αγελάδα» του Μερτζουί, η «Νεκρή φύση» ενέπνευσε πολλούς ιρανούς σκηνοθέτες.
Βέβαια η αγελάδα βλέπεται πολύ πιο ευχάριστα, και έχει και ωραία πλάνα, και πολύ γέλιο και ακραίες καταστάσεις.

Ο Sohrab Shahid-Saless σπούδασε κινηματογράφο στη Γερμανία και στο Παρίσι, και μετά από αρκετά ντοκιμαντέρ και λίγες ταινίες μυθοπλασίας πάντα επί Σάχη, τελικά επέστρεψε στη Γερμανία, όπου συνέχισε να γυρίζει ταινίες χωρίς ποτέ να γίνει παραγματικά διάσημος. Η άλλη του ιρανική ταινία που επηρέασε το νέο κύμα του ιρανικού κινηματογράφου, το «Ένα απλό γεγονός» (Yek Etefagh sadeh) δεν μπορώ να το βρω πουθενά δυστυχώς.

Απ' ότι διάβασα στο Ιράν ο νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα λέει ότι τα πνευματικά δικαιώματα για τις ταινίες ισχύουν για 30 (μόνο) χρόνια. Που σημαίνει ότι το κατέβασμα αυτής της ταινίας είναι νόμιμο. Άρα αφήνω λινκ για όποιον θέλει να την κατεβάσει με αγγλικούς υπότιτλους:

http://forum.foreignmoviesddl.org/viewtopic.php?f=19&t=2249&p=7211&hilit=shahid+saless#p7211

http://www.iraniantorrents.com/index.php?page=torrent-details&id=06746672a37d4539c544bfb0fa95b748f111a4d7

Στην πρώτη περίπτωση κατεβάζεις απ' το ραπιδσεαρ, στη δεύτερη είναι με τορρεντ, και για να το κατεβάσεις πρέπει να εγγραφείς στο www.iraniantorrents.com που είναι εύκολη διαδικασία.