Free Zone (2005) του Amos Gitai

Η ταινία αρχίζει με μια σκηνή όπου βλέπουμε την Πόρτμαν μέσα σε ένα αυτοκίνητο να κλαίει για περίπου 6 λεπτά ενώ έξω βρέχει και ταυτόχρονα ακούγεται το τραγούδι Chad Gadya της Chava Alberstein. Αλλά και στην υπόλοιπη ταινία, μεγάλο μέρος της «δράσης» συμβαίνει μέσα σε αυτοκίνητα και μες στη νύχτα, με αποτέλεσμα να βλέπουμε πολύ λίγο τα πρόσωπα των πρωταγωνιστριών.
Το Free Zone όπως και όλες σχεδόν οι ταινίες του Γκιτάι που έχω δει, είναι μια αλληγορία για τις αραβοϊσραηλινές σχέσεις. Έχουμε εδώ τρεις γυναίκες. Η πρώτη η Ρεμπέκα (Πόρτμαν) είναι μια Αμερικάνα εβραϊκής καταγωγής αλλά όχι Εβραία, η οποία είχε έρθει στο Ισραήλ για να ζήσει με τον αρραβωνιαστικό της, αλλά τελικά τον εγκαταλείπει. Η Χάνα (Hanna Laslo) είναι μια Ισραηλινή που αντικαθιστά τον άντρα της στις επιχειρήσεις του (είναι ταξιτζής και κάνει κάτι ανταλλαγές οχημάτων με άραβες), γιατί αυτός έπεσε θύμα μιας επίθεσης, ίσως τρομοκρατικής. Η τρίτη η Λέιλα (Hiam Abbass) ζει στην Ιορδανία και είναι Παλαιστίνια και είναι η γυναίκα του «Αμερικάνου», ενός Παλαιστίνιου με Αμερικάνικο διαβατήριο, που ζει κι αυτός στην Ιορδανία. Κι αυτή αντικαθιστά τον άντρα της που είναι άρρωστος. Η Χάννα λοιπόν έχει να κάνει μια δουλειά στην Ιορδανία που της ανέθεσε ο σύζυγός της, ουσιαστικά πρέπει να παραλάβει ένα χρηματικό ποσό που τους χρωστάει ο «Αμερικάνος».
Όπως φαίνεται κιόλας απ' την μικρή περιγραφή που έκανα παραπάνω, η ταινία αυτή είναι γεμάτη πολιτικές αναφορές: μέσα με μιάμιση ώρα περνάει την ιστορία του Ισραήλ, των Παλαιστίνιων, 2-3 πολέμους, εποικισμούς, την εβραϊκή ταυτότητα κτλ. Η κάθε γυναίκα συμβολίζει και ένα κράτος (η μια εθνότητα): το Ισραήλ, η Παλαιστίνη, η Αμερική/ο δυτικός κόσμος. Οι πράξεις τους και οι σχέσεις τους μεταξύ τους συμβολίζουν τις σχέσεις αυτών των πολιτικών οντοτήτων.
Ο Γκιτάι είναι αρκετά φιλοπαλαιστίνιος κι ο τρόπος που παρουσιάζει τους Εβραίους (όχι μόνο Ισραηλινούς) είναι λίγο αρνητικός. Η Χάνα πχ θυμίζει αντισημιτική καρικατούρα. Η εβραία πεθερά της Ρεμπέκας που την παίζει η Κάρμεν Μάουρα είναι ψηλομύτα και ρατσίστρια, ο αρραβωνιστικός είναι βιαστής και οι ισραηλινοί στρατιώτες στα σύνορα με την Ιορδανία είναι επιθετικοί και αγενείς. Αντίθετα οι Άραβες είναι πάντα φιλικοί, με μια μόνο εξαίρεση.
Το σενάριο έχει αρκετά τέτοια προβληματάκια, είναι κάπως διδακτικό και η Ρεμπέκα παίζει το ρόλο της αφελούς τουρίστριας που όλοι της διηγούνται την ιστορία τους και της εξηγούν πράγματα έτσι ώστε να κατατοπιστούν οι άσχετοι θεατές. Πέρα απ' αυτά όμως, η ταινία μου άρεσε, η κλειστοφοβική σκοτεινή σκηνοθεσία, το παίξιμο των ηθοποιών, το χιούμορ. Και είμαι σίγουρη ότι οι περισσότεροι θα μάθουν πράγματα που δεν ήξεραν όπως πχ ότι για να θεωρηθεί ένας άνθρωπος Εβραίος πρέπει οπωσδήποτε η μητέρα του να είναι Εβραία.

Μιας και έγραψα αυτή την ανάρτηση με αφορμή το βραβείο γυναικείας ερμηνείας που κέρδισε η Χάννα Λάσλο το 2005 στις Κάννες σκέφτηκα να γράψω λίγα λόγια γι' αυτή και τη Χιάμ Αμπάς.
Η Λάσλο ξεκίνησε την κινηματογραφική της καριέρα το 1976 στην κωμωδία Giv'at Halfon Eina Ona (Halfon Hill Doesn't Answer) όπου παίζει μια καλλίγραμμη στρατιωτίνα που κάποια στιγμή μάλιστα πιάνεται στα πράσα με έναν άλλο στρατιωτικό. Η κωμωδία αυτή αν και είναι καλτ στο Ισραήλ νομίζω ότι είναι αδύνατο να την δει κάποιος μη ισραηλινός, είναι απ' τις χειρότερες ταινίες που έχω προσπαθήσει να δω, θυμίζει πολύ κάτι κωμωδίες με το Ψάλтη. Σκηνοθέτης της ήταν ο Assi Dayan, ο γιος του Moshe Dayan , και ο οποίος μου φαίνεται ότι μισεί το στρατό της χώρας του περισσότερο κι απ' τον Γκιτάι. Η Λάσλο έπαιξε και σε μερικές άλλες ταινίες και αργότερα χάθηκε για περίπου 20 χρόνια από τον κινηματογράφο για να επανεμφανιστεί σαν χοντρούλα και καπάτσα πενηντάρα στο Alila του Γκιτάι το 2003. Το Αλίλα είναι μια ενδιαφέρουσα ταινία και συγκεντρώνει πολλούς γνωστούς ηθοποιούς, όπως τη Ronit Elkabetz που της έχω αδυναμία, αλλά ας μην ξεφεύγουμε απ' το θέμα. Μετά απ' αυτό η Λάσλο έπαιξε και σε άλλες ταινίες, και σχεδόν πάντα παίζει τον ίδιο χαρακτήρα, ίσως κιόλας παίζει τον εαυτό της. Το θέμα είναι ότι παίζει πραγματικά καλά και αληθινά, το ίδιο κάνει και στο Free Zone, όπου η κατινίστικη συμπεριφορά της μ' έκανε να γελάσω πολύ.

Η Χιάμ Αμπάς έχει παίξει σε πάρα πολλές ισραηλινές και παλαιστινιακές ταινίες αλλά και σε διεθνείς συμπαραγωγές, αποκλείεται να μην την έχει πετύχει κανείς κάπου. Υποδύεται σχεδόν αποκλειστικά τη δυναμική και χειραφετημένη, ώριμη στην ηλικία Αράβισσα, και νομίζω δεν έχω δει ποτέ άλλη Παλαιστίνια ηθοποιό να παίζει σε τέτοιο ρόλο. Αν και λέμε ότι είναι Παλαιστίνια, είναι πολίτης του Ισραήλ, και όχι της Παλαιστινιακής Αρχής, κι αυτό φυσικά της δίνει τη δυνατότητα να συμμετέχει σε τόσες ταινίες.

Το Chad Gadya  είναι ένα παραδοσιακό παιδικό τραγούδι που τραγουδιέται το Πέσαχ (το εβραϊκό Πάσχα). Είναι ίδιο με το δικό μας «ντίλι ντίλι το καντήλι», μόνο που αντί για το ποντίκι που «πήρε το φιτίλι, που έφεγγε και κένταγε η κόρη το μαντήλι» έχουμε ένα κατσικάκι που τρώγεται απ΄τη γάτα. Η Chava Alberstein, διάσημη τραγουδίστρια ασκεναζίτικων τραγουδιών (και όχι μόνο) έγραψε μια δικιά της βερσιόν όπου πρόσθεσε μερικούς στίχους στο τέλος.  Στα αγγλικά είναι κάπως έτσι :

-Why do you sing Had Gadya now? 

Spring hasn't arrived, Passover hasn't come. 

And why is it different for you, what has changed? 

-I've changed this year. 

On all other nights, on all other nights I asked only four questions. 

On this night I have another question. How long will this cycle of violence continue? 

Chaser and chased, beater and beaten. When will this madness end? 

I was once a sheep and a tranquil kid. 

Today I am a leopard and a mad wolf.

I was a dove and I was a deer 

Today I don't know what I am.

Το νόημα των καινούριων στίχων ήταν προφανές: πρέπει να σταματήσει ο φαύλος κύκλος της εκδίκησης. Κι από την άλλη θεωρεί ότι οι Εβραίοι έχουν μεταλλαχτεί από θύματα σε θύτες και «τώρα δε ξέρουν πια τί είναι». Έχουν γίνει λοιπόν οι Εβραίοι «άγριοι λύκοι» όπως υπονοεί η Χαβα Αλμπερσταιν αλλά και πολλοί άλλοι; Το σίγουρο είναι ότι προς μεγάλη απογοήτευση πολλών συνανθρώπων μου, δεν είναι πια πρόβατα έτοιμα για σφαγή.
Το τραγούδι προκάλεσε πολλές αντιδράσεις και σύμφωνα με τη βικιπαίδεια απαγορεύτηκε να παίζεται στο ραδιόφωνο του Ισραήλ.

Η βερσιόν της Χαβά Αλμπερστάιν: https://www.youtube.com/watch?v=ZzgQi2SAByA
Στα λαντίνο από το Yehoram Gaon με στίχους για όσους ξέρουν ισπανικά: http://www.youtube.com/watch?v=uiMyPUCnzmA
Και το ντίλι ντίλι το καντήλι: http://www.youtube.com/watch?v=_y8JmXC4lNM

Αλλά η βερσιόν που μου αρέσει περισσότερο είναι το Alla Fiera dell'Est του Angelo Branduardi:

11'09"01 September 11 [11 minutes 9 secondes 1 image] (2002)

Λίγο μετά το χτύπημα στους δίδυμους πύργους και πριν ο κόσμος συνειδητοποιήσει τις συνέπειές του, 11 σκηνοθέτες από διάφορες χώρες γύρισαν ταινίες που κρατάνε 11 λεπτά 9 δευτερόλεπτα και ένα καρέ. Το όλο πρότζεκτ θεωρήθηκε αντιαμερικανικό και η αλήθεια είναι ότι κάποιες ταινίες όντως είναι, ενώ στην πλειοψηφία τους απλά θέλουν να πουν όσο πιο πολιτικά ορθά γίνεται: «σιγά το πράμα, έχουμε κι εμείς τα δικά μας προβλήματα που ο υπόλοιπος κόσμος αγνοεί».

1) Samira Makhmalbaf, Ιράν: Μια δασκάλα προσπαθεί να εξηγήσει το συμβάν στους μικρούς μαθητές σε ένα στρατόπεδο Αφγανών προσφύγων, αλλά αυτοί μοιάζουν να έχουν άλλες ανησυχίες. Γνωστή είναι η ευαισθησία της οικογένειας Μαχμαλμπάφ για το Αφγανιστάν και η ταινία είχε κάποια πολύ καλά στοιχεία αλλά νομίζω ότι προσπάθησε να χωρέσει όλα τα δεινά της χώρας σε 11 λεπτά και το παράκανε. Ωραία σκηνοθεσία όμως.

2) Claude Lelouch, Γαλλία: Μια ερωτική ιστορία ανάμεσα σε μια κωφή Γαλλίδα και έναν Αμερικάνο ξεναγό με φόντο την καταστροφή των πύργων. Είχε κάποιες ωραίες σκηνές, βέβαια το τέλος ήταν λίγο μελό.

3) Youssef Chahine, Αίγυπτος: Αυτή η ταινία μου φαίνεται απαράδεκτη από πολλές απόψεις, το κορυφαίο είναι όταν φάντασμα παλαιστίνιου μάρτυρα λέει ότι ο αραβικός κόσμος δε θεωρεί τους δυτικούς πολίτες που σκοτώνονται στις επιθέσεις αυτοκτονίας αθώους, γιατί στη Δύση υπάρχει δημοκρατία, και φάντασμα αμερικανού στρατιώτη συμφωνεί.

4) Danis Tanović, Βοσνία: Εδώ βόσνιες γυναίκες θύματα του πολέμου (βιασμού;) διαδηλώνουν ταυτόχρονα για το κακό που τους έχει συμβεί και για συμπαράσταση στα θύματα των πύργων. Ναι καλά.

5) Idrissa Ouedraogo , Μπουρκίνα Φάσο: Έφηβοι μαθητές συνωμοτούν για να πιάσουν έναν κύριο που τον περνάνε για τον Μπιν Λάντεν, με σκοπό να χρηματοδοτήσουν την ιατρική περίθαλψη της μάνας ενός απ 'αυτούς. Αυτή ήταν και η ελαφρότερη ταινία.

6) Ken Loach , Αγγλία: Χιλιανός εξόριστος στην Αγγλία μιλάει για την ενδεκάτη Σεπτεμβρίου στη Χιλή,επέτειος του πραξικοπήματος του Πινοσέτ. Χμ

7) Alejandro González Iñárritu , Μεξικό: Σε μια μαύρη οθόνη ακούγονται σχόλια απ την τηλεόραση που περιγράφει την κατάρρευση των πύργων.

8) Amos Gitai, Ισραήλ: Το χάος μετά από μια επίθεση αυτοκτονίας στο Ισραήλ, με γιατρούς αστυνόμους στρατιωτικού και μια τρελή δημοσιογράφο να προσπαθούν να βγάλουν άκρη μες στον πανικό, όλα σε ένα πλάνο.

9) Mira Nair, Ινδία: Ο γιος μιας μουσουλμάνας ινδικής καταγωγής αγνοείται και η αστυνομία υποπτεύεται ότι είναι τρομοκράτης. Εδώ τίθεται το θέμα των διακρίσεων εναντίον μουσουλμάνων στην Αμερική μετά το τρομοκρατικό χτύπημα.

10) Sean Penn , ΗΠΑ: Ένας χήρος ζει στο σκοτάδι αφού ένας από τους δίδυμους πύργους ρίχνει τη σκιά του στο παράθυρό του, και αρνείται να παραδεχτεί ότι η γυναίκα του είναι νεκρή, ζώντας ανέμελα την καθημερινότητά του. Όταν ο πύργος πέφτει, μπαίνει φως στο δωμάτιο και συνειδητοποιεί την οδυνηρή αλήθεια.

11)Shohei Imamura, Ιαπωνία: Ένας στρατιώτης μετά την επιστροφή του από τον πόλεμο, αρνείται την επαφή με τους ανθρώπους και ζει σα φίδι. Η αγαπημένη μου ιστορία που δεν έχει σχέση με την τρομοκρατική επίθεση, και θα προτιμούσα να έχει γίνει μεγάλου μήκους. Κρίμα

 Το πρόβλημα με τις συλλογικές ταινίες σαν αυτή είναι για μένα η πολιτική ορθότητα και η διάθεση διδακτισμού. Στο χωριό μου πχ ο κόσμος είχε ενθουσιαστεί με το χτύπημα στους πύργους και είμαι σίγουρη ότι οι περισσότεροι Έλληνες το χάρηκαν. Έτσι μου φαίνεται λίγο ψεύτικη αυτή η συμπαράσταση που δείχνουν οι άνθρωποι απ' όλον τον κόσμο. Γιατί δε λέμε τα πράγματα με το όνομά τους;

Désengagement (2007) του Amos Gitai

Όπως έχω ξαναγράψει, Ο Amos Gitai δε μου αρέσει ιδιαίτερα, κι ένας από τους λόγους είναι ότι στις ταινίες του κάνει «προπαγάνδα» των πολιτικών του ιδεών και χρησιμοποιεί σκηνές που σοκάρουν με άκομψο τρόπο.  Παρ' ολ' αυτά το Désengagement που στα ελληνικά το βρήκα με τον τίτλο «Βίαιη Απόσυρση» μου κανε αρκετά καλή εντύπωση, και η αλήθεια είναι ότι δεν είμαι σίγουρη γιατί. Το θέμα της είναι η όντως βίαιη απόσυρση των ισραηλινών εποίκων από τη Γάζα που έγινε το 2005 επί πρωθυπουργίας Σαρόν και η οποία, αν κατάλαβα καλά, ήταν αμφιλεγόμενη στο Ισραήλ.
Η ταινία ξεκινά με έναν ισραηλινό να γνωρίζει σε ένα τρένο στην Ευρώπη μια παλαιστίνια- που δεν είναι άλλη από τη συνήθη ύποπτη Hiam Abbass- και αφού αρχίσουν μια φιλική (και απλοϊκή) συζήτηση γύρω από τα έθνη τους, ανταλλάσσουν ένα παθιασμένο φιλί. Μετά αυτός φτάνει στη Γαλλία στο σπίτι του θετού πατέρα του που μόλις έχει πεθάνει, κι εκεί συναντάμε την εκκεντρική αδερφή του Ανα (Juliette Binoche) , η οποία περιφέρεται αμέριμνη στο σπίτι και γενικά κάνει διάφορα αλλόκοτα πράγματα. Αυτή η ανάλαφρη, σουρεαλιστική και γεμάτη ερωτισμό ατμόσφαιρα αλλάζει εντελώς στο δεύτερο μέρος της ταινίας , όπου η Ανα αναγκάζεται να πάει στη Γάζα για να συναντήσει την ..κόρη της, που είναι έποικος στη Γάζα, μάλιστα έχει περάσει εκεί όλη της τη ζωή, και δεν έχει δει ποτέ τη μητέρα της (την παίζει η επίσης συνήθης ύποπτη Dana Ivgy). Στο Ισραήλ υπάρχει παντού εκνευρισμός, κανένας δεν καταφέρνει να συνεννοηθεί, οι άνθρωποι συχνά έρχονται στα χέρια. Εδώ η Ανα μοιάζει χαμένη σε μια μια χαοτική κατάσταση, όπου οι θρήσκοι και εθνικιστές έποικοι τραγουδάνε, προσεύχονται και προσπαθούν να αντισταθούν όπως μπορούν στη βία της αστυνομίας και του στρατού, που γκρεμίζει τα σπίτια τους. Μέσα από τα χαρακτηριστικά μεγάλης διάρκειας πλάνα βλέπουμε παιδιά να κλαίνε, άντρες και γυναίκες να σέρνονται με τη βία στα λεωφορεία, ενώ μπροστά τους η περιουσία τους καταστρέφεται. Σίγουρα μια εικόνα που δεν έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε. Όμως έτσι γίνεται κατανοητό το παράλογο του πολέμου, όπου δεν είναι σίγουρο ποιοι είναι τελικά οι κακοί.
Είναι ενδιαφέρον ότι οι μόνοι άραβες που παρουσιάζονται  εκτός απ' την Αμπας είναι φιλειρηνικοί διαδηλωτές, ανάμεσα στους οποίους ένας ηλικιωμένος κύριος απαγγέλει ένα πατριωτικό ποίημα.
Δε ξέρω γιατί μου άρεσε αυτή η ταινία, ίσως το πρώτο της μέρος μου ξύπνησε αναμνήσεις από γαλλικές ταινίες με περίεργους χαρακτήρες και παρηκμασμένους αριστοκράτες μέσα σε παλιές επαύλεις. Και το δεύτερο μέρος είναι από μόνο του αρκετά ενδιαφέρον.

5 ισραηλινές ταινίες για τους ορθόδοξους ή μάλλον υπερορθόδοξους εβραίους

Αυτό το ποστ αφιερώνεται σε όσους νιώθουν μια ανεξήγητη έλξη προς τους «υπερορθόδοξους» εβραίους , ή αλλιώς Χαρεντίμ, αυτούς με τις μπούκλες και τα παράξενα μαύρα ρούχα. Είναι ενδιαφέρον ότι στις περισσότερες φορές που εμφανίζονται στον κινηματογράφο, οι ταινίες επικεντρώνονται στη σεξουαλική τους καταπίεση και γενικά στις ερωτικές σχέσεις τους.

Στο Kadosh (1999) του Amos Gitai, η κοινότητα αναγκάζει ένα άτεκνο αλλά αγαπημένο ζευγάρι να χωρίσει, έτσι ώστε ο άντρας να παντρευτεί μια άλλη γόνιμη γυναίκα. Παράλληλα η αδελφή της πρώτης συζύγου αναγκάζεται να παντρευτεί έναν άντρα που δεν αγαπά. Αυτή ταινία δέχτηκε πολλή κριτική, γιατί έχει πολλές ανακρίβειες, και κυρίως ότι οι ορθόδοξες κοινότητες δεν ενθαρρύνουν το διαζύγιο για λόγους ατεκνίας! Θυμάμαι από την ταινία χαρακτηριστικά μια γραφική σκηνή που περιγράφει την πρώτη νύχτα γάμου της αδερφής με τον άντρα που αναγκάζεται τελικά να παντρευτεί. Ο Γκιται δε μου αρέσει πολύ, χρησιμοποιεί συνέχεια υπερβολές και ανακρίβειες για να εντυπωσιάσει, έτσι κι αυτή η ταινία δε με ενθουσίασε

Το Ushpizin (2004) φτιάχτηκε με πρωτοβουλία ορθόδοξων, σε απάντηση στο Kadosh , και η είναι η μοναδική ταινία που έχω δει που εξηγεί τα πράγματα από την οπτική γωνία αυτών των ανθρώπων. Ένα φτωχό ζευγάρι, και αυτοί άτεκνοι, δέχονται την επίσκεψη δυο κακοποιών από το εγκληματικό παρελθόν του συζύγου. Η επίσκεψη αυτή γίνεται στη διάρκεια της γιορτής Σουκότ, στην οποία ο κόσμος ζει σε «σκηνές» (ξύλινες καλύβες) που στήνουν έξω από το σπίτι και όπου όλοι οι επισκέπτες είναι επιθυμητοί και ευλογημένοι. Παρόλο που οι συγκεκριμένοι επισκέπτες είναι αγενείς και προφανέστατα άπιστοι, το ζευγάρι τους φέρεται εγκάρδια. Ίσως να έχουν σταλθεί από το θεό για να αποδειχτεί η πίστη τους. Μέσα από τη φτώχεια, την επιθυμία τους για τεκνοποίηση, αλλά και τις κωμικές στιγμές με τους απατεώνες, φαίνεται η αγάπη μεταξύ των δυο συζύγων και ο «έρωτας» για το θεό. Στο τέλος ο θεός εισακούει τις προσευχές τους και τους χαρίζει ένα γιο. Ο Shuli Rand, ο σεναριογράφος και πρωταγωνιστής του Ushpizin, είχε μια παράλληλη πορεία με τον ήρωα που υποδύεται, είχε απομακρυνθεί από την ενάρετη ζωή, και έγινε ορθόδοξος σε μεγαλύτερη ηλικία. Το ρόλο της γυναίκας του παίζει η πραγματική γυναίκα του Rand, και γενικά έγινε προσπάθεια να τηρηθούν οι αρχές της πίστης τους. Παρά το κάπως περίεργο σενάριο, είναι μια καλή ταινία, χωρίς πολλούς μελοδραματισμούς ή δογματισμούς, με αρκετό χιούμορ, και με του δυο συζύγους να παίζουν πολύ καλά.

Ha-Sodot [The Secrets] (2007) του Avi Nesher. Τα μυστικά είναι μια διεθνής συμπαραγωγή όπου εμφανίζονται τρεις νέες όμορφες και διάσημες ισραηλινές ηθοποιοί, αλλά και Fanny Ardant σε έναν ρόλο που βασικά δεν ήταν αναγκαίος. Το θέμα είναι οι θεολογικές και μυστικιστικές ανησυχίες δυο ορθόδοξων νέων γυναικών που φτάνουν στη Τσφατ, το κέντρο της Καμπαλά στο Ισραήλ, όπου όμως εκτός απο μυστικιστές συγκεντρώνονται και καλλιτέχνες αλλά και κάθε είδους τουρίστες. Εκεί γράφονται σε μια σχολή θεολογίας για γυναίκες, που είναι κάτι πρωτοποριακό, γιατί οι γυναίκες αποτρέπονταν παραδοσιακά από την μελέτη των ιερών κειμένων. Μετά από διάφορες περιπέτειες, οι δυο νέες που στην αρχή δεν είχαν πολλά κοινά, γίνονται φίλες και ανακαλύπτουν ότι νοιώθουν η μια για την άλλη μια άλλου είδους έλξη- ερωτική. Παρόλο που το θέμα είναι ενδιαφέρον, η ταινία εκτός από την περιήγηση στα ειδυλλιακά σοκάκια της Τσφατ, και τα όμορφα ενίοτε γυμνά σώματα των κοριτσιών, δε προχωράει περισσότερο, ούτε στο μυστικισμό, αλλά ούτε και στο χαρακτήρα και τη σχέση των πρωταγωνιστριών. Περισσότερο μοιάζει με αμερικανική εφηβική ταινία σε ορθόδοξο φόντο.

Hofshat Kaits [My Father, My lord] (2007) του David Volach. Είναι μια πολύ ευαίσθητη και χαμηλών τόνων ταινία, όπου ένα αγοράκι, γιος ορθόδοξου ραβίνου, αρχίζει να αναρωτιέται για τον κόσμο. Ο πατέρας του έχει έτοιμες απαντήσεις για τις περισσότερες ερωτήσεις του γιου του, και για ότι δεν είναι σίγουρος ψάχνει να βρει τη λύση μέσα στην Τορά: για την Τορά φτιάχτηκε ο κόσμος ολόκληρος, κι ο θεός απ' όλα τα πλάσματά του ενδιαφέρεται μόνο για τον άνθρωπο και συγκεκριμένα τον πιστό εβραίο. Όμως πόσο δικαίωμα έχει κανείς να εξηγεί το Θεό σύμφωνα με τα δικά του μέτρα; Και πόσο βοηθάει η θρησκεία όταν βρίσκεσαι απέναντι στο κενό του θανάτου; Ο σκηνοθέτης, πρώην ορθόδοξος και άθεος πλέον, σχολιάζει τη στείρα εκπαίδευση των παιδιών σε μια τέτοια συντηρητική κοινωνία, αλλά κι αυτούς που δίνουν σημασία σε «σπουδαία» πράγματα, και όμως έχουν χάσει την επικοινωνία με το θεό/το μυστήριο της ζωής. Η ταινία δε δίνει απαντήσεις, και παρόλο που τα θέματα που θίγει δεν είναι πρωτότυπα -μάλιστα υπάρχουν έντονη ομοιότητα με την πρώτη εντολή του Δεκαλόγου του Κισλόφσκι- έχει μια ευαισθησία και ένα λυρισμό που με συγκίνησαν.

Το Einayim Petukhoth [Eyes Wide Open ](2009) του Haim Tabakman που διαγωνίστηκε και στο Ένα Κάποιο Βλέμμα στις Κάννες περιγράφει την ακατανίκητη έλξη που νιώθει ένας ευυπόληπτος μεσήλικας χασάπης για ένα ύποπτο νεαρό που λέει ότι θέλει να γραφτεί σε μια γιεσιβά, αλλά στην πραγματικότητα μάλλον κυνηγάει έναν πρώην φίλο του. Ο χασάπης, που είναι βαθιά θρησκευόμενος, αγωνίζεται απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό, αλλά και στην κοινωνία που γίνεται εχθρική όταν μαθαίνεται η παράνομη σχέση του. Η ταινία έχει κάποια αυτοβιογραφικά στοιχεία και ο σκηνοθέτης είπε ότι προσπάθησε να μην παρουσιάσει μια διαστρεβλωτική εικόνα για την κοινότητα των υπερορθόδοξων. Προσωπικά μου άρεσε πολύ.

Αυτές οι πέντε ταινίες έχουν γυριστεί στο Ισραήλ. Η πιο γνωστή ταινία με θέμα τους Χαρεντιμ είναι μάλλον το Yentl (1983) με τη Barbra Streisand, που αναφέρεται όμως στην ανατολική ευρώπη προηγούμενων αιώνων, όπου αυτό το είδος θρησκευτικότητας ήταν ο κανόνας και όχι συνειδητή επιλογή μιας μικρής (αλλά ολοένα αυξανόμενης) ομάδας που περικλείεται από τον μοντέρνο κόσμο. Μια άλλη ταινία, γυρισμένη στην Αμερική είναι το Arranged (2007), των Diane Crespo και Stefan C. Schaefer που περιγράφει τη φιλία ανάμεσα σε μια ορθόδοξη (αλλά όχι υπερορθόδοξη αν θυμάμαι καλά) εβραία και σε μια αραβικής καταγωγής πιστή μουσουλμάνα. Οι κοπέλες ανακαλύπτουν ότι έχουν πολλά κοινά μεταξύ τους και περνούν και οι δυο από τη φάση που οι γονείς τους τις προξενεύουν με διάφορους, μέχρι αυτές να καταλήξουν στον καλύτερο. Πολύ συντηρητική ιδεολογικά ταινία, αλλά οι νεαρές γυναίκες παίζουν πολύ καλά, εκεί που η μουσουλμάνα περιγράφει τί ένιωσε όταν ο μνηστός της την ακούμπησε τυχαία στο χέρι, ακόμα κι εγώ ανατρίχιασα. Ορθόδοξοι χαρακτήρες εμφανίζονται σε αρκετές άλλες ταινίες, όπως το βραζιλιάνικο «O Ano em Que Meus Pais Saíram de Férias», και σε άλλες που δεν τις θυμάμαι/ήθελα να τις ξεχάσω αμέσως μόλις τις είδα.
Στο Ισραήλ βέβαια, μια στις τρεις ταινίες έχει κάποιους ορθόδοξους τύπους.

Ας τις βάλω και σε σειρά προτίμησης:

My Father, My Lord
Eyes Wide Open
Ushpizin
The Secrets
Kadosh

Όπου γράφω «ορθόδοξος» εννοώ τους υπερορθόδοξους, τους Χαρεντίμ, γιατί ορθόδοξοι είναι και πολλοί «φυσιολογικοί» εβραίοι που δεν διαφέρουν πολύ από τους υπόλοιπους δυτικούς ανθρώπους, αλλά τηρούν κι εκείνοι την Τορά.